‘Voetbal is heel simpel, maar simpel voetballen is het moeilijkste wat er is’

Staatssecretaris Eric van der Burg (Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid) haalt tijdens het symposium Johan Cruijff aan om de worsteling met vereenvoudiging te beschrijven. ‘Zodra ergens in de samenleving iets misgaat, kijken burgers en media naar de politiek. Die moet ingrijpen en voorkomen dat het nog eens gebeurt. Dus komt er een regel bij. Of een uitzondering. Op zichzelf vaak verdedigbaar, maar wie overziet nog het geheel?’, aldus de staatssecretaris.

In het Spaansche Hof in Den Haag spreken ook MKB-Nederland-voorzitter Marijke Vuik, AFM-voorzitter Laura van Geest en huisarts, bestuurder en Volkskrant-columnist Rinske van de Goor over een ongemakkelijke werkelijkheid: iedereen wil vereenvoudigen, totdat het een regel betreft die onszelf raakt.

Het thema van het symposium, De Grote Vereenvoudiging, verwijst naar een voorstel van de Denktank Nederland 2040: een toekomstbeeld, een initiatief van De Argumentenfabriek en de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten). ‘Onderdeel van dit voorstel is het aanpakken van de enorme complexiteit van regels en procedures die de uitvoering ervan soms praktisch onmogelijk maakt. Volgens de denktank is een Deltaprogramma De Grote Vereenvoudiging nodig om hier echt wat aan te doen’, aldus Kees Kraaijeveld, oprichter van De Argumentenfabriek.

Voor het symposium doken we ook in de geschiedenis van vereenvoudiging in Nederland. Hoe is ons land zo ingewikkeld geworden en wat kunnen we daarvan leren? Onze bevindingen bundelden we in het tijdschrift ‘De Grote Vereenvoudiging van Nederland’, waarvoor we in gesprek gingen met onder andere Mariëtte Hamer en Marieke Blom. Tijdens het symposium ontvingen de staatssecretaris en de sprekers een exemplaar.

Onooglijk pak voor vogelverschrikker

We verwachten veel van de overheid, zegt AFM-voorzitter Van Geest. ‘Vroeger namen we genoegen met een eenvoudig confectiepak; tegenwoordig willen we haute couture. Een sierknoop hier, een extra zak daar, nog een bies om tegemoet te komen aan een ander belang. Iedereen mag iets toevoegen, totdat het resultaat een onooglijk pak is dat hooguit een vogelverschrikker zou aantrekken.’

Dat komt niet noodzakelijk voort uit slechte bedoelingen, legt Van Geest uit. ‘Misschien willen we het in Nederland juist té goed doen: we willen publieke middelen zorgvuldig besteden, niemand buiten de boot laten vallen én rekening houden met individuele omstandigheden. Allemaal begrijpelijke wensen die samen een ingewikkeld systeem opleveren. Een nieuwe maatregel invoeren voelt daadkrachtig. Besluiten iets níét te regelen, vraagt minstens zoveel moed.’

Iedereen wil minder regels, totdat het pijn doet

Hoe tegenstrijdig regels kunnen uitpakken, ondervond MKB-voorzitter Marijke Vuik toen ze haar eerste horecazaak opende. Bij een controle bleek dat de vluchtdeur naar binnen draaide, terwijl die voor de veiligheid naar buiten moest opengaan. Ze stapte naar de gemeente om de deur aan te passen. Dat mocht niet: de deur zou dan over gemeentegrond opendraaien.

Toch ligt de oplossing niet alleen bij de overheid, benadrukte Vuik. ‘Ondernemers pleiten voor minder regels, maar zodra een sector tegen een probleem aanloopt, klinkt soms de roep om een nieuwe verplichting voor alle Nederlandse bedrijven. Dan blijkt de wens om te vereenvoudigen minder zwaar te wegen.’

De sprekers zijn het erover eens: vereenvoudigen betekent accepteren dat sommigen erop achteruitgaan, ook als dat de eigen achterban betreft.

Als goed werk onmogelijk wordt

Dat complexe systemen meer veroorzaken dan administratieve rompslomp, weet huisarts Rinske van de Goor als geen ander. In de zorg kunnen regels en protocollen professionals verwijderen van de reden waarom ze ooit voor hun vak kozen.

Ze ging in op het begrip moral injury: de morele schade die ontstaat wanneer iemand niet kan handelen naar wat diegene professioneel juist acht. ‘Denk aan een zorgverlener die weet wat een patiënt nodig heeft, maar door het systeem wordt tegengehouden. Zo raakt regeldruk niet alleen aan efficiëntie, maar ook aan werkplezier en beroepstrots.’

Helder denken

Onder begeleiding van fabriekers gaann de aanwezigen in groepen uiteen voor een denksessie rond één centrale vraag: ‘Waar moeten we volgens jullie direct mee aan de slag om Nederland te vereenvoudigen?’ Op de vertrouwde manier van De Argumentenfabriek brengen deelnemers ideeën en argumenten bijeen, vanuit verschillende sectoren en ervaringen.

Na twintig jaar helder denken weten we hoe belangrijk het is om ingewikkelde vraagstukken tot in de puntjes te doorgronden. Maar vereenvoudigen vraagt juist om het tegenovergestelde: niet alles willen regelen, niet iedere uitzondering ondervangen en vooral ook dingen durven laten.