Honderdduizenden Nederlanders wonen niet goed, maar blijven onzichtbaar in statistieken en in het woonbeleid

Dit zijn niet alleen mensen zonder huis, maar ook mensen die te duur, te klein, ongezond of onzeker wonen. Zij vormen de ‘buitenstaanders’ op de woningmarkt: een grote, diverse groep die om veel redenen niet goed of passend wonen. Ook redenen die zelden centraal staan in het debat over de wooncrisis. 

Met de nieuwe publicatie Buitenstaanders binnenhalen presenteert de Denktank Toekomst van de woningmarkt oplossingen voor deze groep.

De publicatie werd dinsdag 10 maart in Den Haag aangeboden aan Kamerleden Robert van Asten, Robin van Leijen en Habtamu de Hoop, leden van de vaste Kamercommissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, en de daaropvolgende dag genoemd in het volkshuisvestingsdebat.

De denktank hoopt dat beleidsmedewerkers, politici en andere beslissers de creatieve oplossingen gebruiken. Want zij zijn nu aan zet.

In de Volkskrant pleitten denktanklid Marja Appelman (Platform31) en fabrieker en auteur Josefien Meerevoort in hun opinie “Richt het woonbeleid op mensen die nu buiten het karige aanbod vallen” voor een woonbeleid dat verder kijkt dan alleen bouwen, bouwen, bouwen.

Woningnood bekeken door de ogen van buitenstaanders 

Wat Buitenstaanders binnenhalen bijzonder maakt, is het perspectief dat centraal staat: dat van mensen die buiten de woningmarkt vallen. De denktank keert het gesprek weg van aantallen en productie en naar de vraag: wat is goed wonen minimaal? En wie heeft hier geen toegang toe? Dit doen zij vanuit de Waarden van wonen (zie eerder werk). 

Gedurende een jaar onderzocht de Denktank Toekomst van de woningmarkt hoe de wooncrisis eruitziet voor mensen die geen toegang hebben tot een passende en betaalbare woning. Tegen welke knelpunten lopen zij aan? 

In totaal dachten 35 deskundigen mee – bouwers, woningcorporaties, bewonersvertegenwoordigers, ontwikkelaars, economen, financiers, investeerders, kennisinstellingen, gedragsexperts en overheden. Hun gezamenlijke analyse laat zien waar kansen liggen die het huidige beleid nu laat liggen. 

Wie zijn die buitenstaanders? 

De groep buitenstaanders is groter dan vaak wordt gedacht. Het gaat niet alleen om mensen zonder woning. Ook mensen die: 

• te duur wonen, 

• te klein wonen, 

• in ongezonde of onveilige omstandigheden leven, 

• afhankelijk zijn van (illegale) onderverhuur, 

• of ver van werk en voorzieningen wonen. 

Nederland kampt met een woningtekort van ongeveer 410.000 woningen, maar het aantal mensen dat geen passende woning heeft ligt aanzienlijk hoger. Veel van deze buitenstaanders blijven onzichtbaar in statistieken, terwijl hun kansen op een geschikte woning afnemen en hun woonzekerheid onder druk staat. 

Meer oplossingen dan bouwen alleen 

De publicatie benadrukt dat het oplossen van de woningcrisis meer vraagt dan alleen nieuwbouw. Nieuwe woningen bouwen is noodzakelijk, maar het duurt jaren voordat die beschikbaar zijn voor alle woningzoekenden. Door de crisis te bekijken vanuit het perspectief van buitenstaanders ontstaan ook andere, snellere oplossingsrichtingen. 

De denktank doet onder meer drie voorstellen. 

1. Verklein de mismatch op de woningmarkt
   Veel ouderen blijven alleen in een ruime eengezinswoning wonen, terwijl jonge gezinnen juist op zoek zijn naar grotere huizen. Verhuizen naar een kleinere woning is voor ouderen vaak financieel onaantrekkelijk. De denktank stelt daarom voor om prikkels te introduceren die het aantrekkelijker maken om eerder te verhuizen, bijvoorbeeldeen verhuispremie en een nieuwe kijk op eigenwoningbelasting.
    
2. Maak proefsamenwonen mogelijk
   Illegale onderverhuur ontstaat soms doordat mensen het risico niet durven nemen om hun corporatiewoning op te zeggen wanneer ze willen samenwonen. Angst voor verlies van huurtoeslag of lange wachttijden speelt daarbij een rol. Een regeling voor een jaar proefsamenwonen kan deze drempel verlagen en tijdelijk – en mogelijk structureel – extra sociale huurwoningen vrijmaken.
3. Geef buitenstaanders een stem in procedures
   Bewoners en belangenorganisaties kunnen bouwprojecten langdurig juridisch aanvechten. Woningzoekenden – de buitenstaanders – hebben zelden dezelfde mogelijkheden om hun belang te laten horen. Daarom stelt de denktank een Buitenstaandersombudsman voor, die de positie van woningzoekenden in procedures versterkt. 

Andere blik, andere oplossingen 

Volgens de denktank laat de analyse zien dat denken vanuit buitenstaanders ruimte creëert voor nieuwe oplossingen. 

Blijven hangen in “bouwen, bouwen, bouwen” is volgens hen een gemiste kans: nieuwbouw geeft energie, maar lost niet snel genoeg de problemen op van de vele verschillende groepen mensen die nu tussen wal en schip vallen. Juist zij hebben behoefte aan snellere, simpelere en aanvullende maatregelen. 

Met Buitenstaanders binnenhalen wil de denktank het debat over de woningcrisis verbreden – en vooral de mensen zichtbaar maken voor wie de woningmarkt nu nog gesloten blijft.