‘Waar geef je aandacht aan? Aan je medemens, of aan dat schermpje?’
Op 3 mei was het de Dag van Empathie. Tijdschrift Mezza zocht antwoorden op een prangende vraag: kan het misschien wat zachter? Filosoof en psycholoog Kees Kraaijeveld, oprichter van De Argumentenfabriek, ging hier samen met activist Jerry Afriyie en neurowetenschapper Valeria Gazzola op in.
Verhardt de samenleving, of valt dat mee?
Scheldpartijen op sociale media, wegkijken in de supermarkt, een keuzemenu als je de bank belt. De samenleving verhardt. Of toch niet? We zijn niet per se onaardiger geworden, stelt Kees Kraaijeveld. Maar de doorgeschoten efficiëntie van de samenleving dringt menselijke interactie steeds verder weg. Zelfscankassa’s vervangen de cassière, keuzemenu’s vervangen de medewerker, en wie iemand aanspreekt in de trein krijgt een blik alsof hij iets vreemds doet. We kiezen de weg van de minste weerstand. Want een gesprek kost moeite. Een schermpje niet.
Empathie begint klein
De oplossing zit niet in grote gebaren, betoogt Kees Kraaijeveld. De basis van mentale kracht ligt in de kwaliteit van alledaagse relaties. Help je zieke buurvrouw, breng elkaars kinderen naar school, word actief bij een sportclub. Wie goed doet, goed ontmoet. En wie minder met zichzelf bezig is en meer met anderen, doet ook zichzelf een plezier.
Activist en dichter Jerry Afriyie vergelijkt empathie met wifi: hoe dichter je bij de router zit, hoe sterker de verbinding. Echt contact, een gesprek van mens tot mens, leidt veel sneller tot wederzijds begrip dan een uitwisseling op afstand of online.
Maar is empathie iets wat je kunt leren, of ben je er gewoon mee geboren? Neurowetenschapper Valeria Gazzola stelt dat het geen kwestie is van karakter alleen: empathie is een vaardigheid die je kunt trainen, verfijnen en verbeteren.
Vijf tips om empathischer te worden
In het artikel staan vijf tips om je empathisch vermogen te vergroten. Je leest ze hieronder.
- Lees romans.
Wie fictie leest, wordt gedwongen om zich in te leven in de personages. Daar wordt je empathischer van, blijkt uit onderzoek. Series bingen is minder helpend. - Spreek vreemde mensen aan.
Niet alleen goed voor je empathisch vermogen, je ziet dat er ook driect geluksgevoel ontstaat. Mensen worden blij van die korte gesprekjes met vreemden. Ga in de trein dus niet in de stiltecoupé zitten. - Sta eens stil bij hoeveel je aan het woord bent in gesprek met iemand.
Luister je ook naar wat de ander te zeggen heeft? En ga je daarop in? - Oefen af en toe een debat, waarin je afwisselend beide kanten vertegenwoordigt.
Het ene moment ben je vóór kerncentrales, het volgende tegen. Dat helpt om je te kunnen inleven in de positie van je opponent. - Schenk aandacht aan jezelf.
Oefen jezelf in ‘mentaliseren’. Waarom reageer je op een bepaalde manier? Doe een stapje achteruit. Zo ontstaat er meer ruimte om niet op je eerste respons af te gaan, maar je ook in te leven in een ander en te reageren op een manier die ook voor de ander prettig en behulpzaam is.
Kleine stappen, erkent Kees Kraaijeveld. Maar bij elkaar opgeteld kunnen ze het verschil maken, voor de samenleving en voor jezelf.
Mentale Vooruitgang
Het gedachtegoed uit het Mezza-artikel sluit naadloos aan bij de Denktank Mentale Vooruitgang, die De Argumentenfabriek in november 2019 oprichtte. Want Nederland is in materiële zin rijker dan ooit, maar mentaal gaat het niet goed met ons. Er gaat iets mis met de mentale staat van Nederland. En mensen voelen dat. Onze grootste zorg zijn wijzelf, zo blijkt al decennia uit onderzoek (SCP). We verwaarlozen de mentale kracht die de basis vormt van onze welvarende samenleving.
Valt dit tij te keren? Jazeker. Hoe? Door serieus aandacht te gaan besteden aan onze mentale kracht, zowel op persoonlijk als op relationeel, organisatorisch en maatschappelijk niveau. In november 2019 zijn we begonnen met de eerste Denktank Mentale Vooruitgang. Later zijn daar de Denktanks Mentale vooruitgang en Gezinnen en Mentale Vooruitgang en Werk bij gekomen.
Tekst van het artikel: Marlies van Leeuwen
Illustratie: Kristel Steenbergen
