Helder denken over Openbaar bestuur

Het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen nemen gefundeerde besluiten doordat wij hun denk- en rekenwerk in goede banen leiden. Wij brengen wijdlopige discussies terug tot de kern, maken argumentatie helder en doen het denk- en rekenwerk dat nodig is voor weloverwogen besluitvorming. We bieden inzicht en overzicht door fraaie visualisaties en zorgen voor grondig draagvlak.

Hoe? Door samen met belanghebbenden zoals inwoners, maatschappelijke organisaties, medeoverheden en uitvoerders na te denken. De Argumentenfabriek benut hun kennis en denkkracht zodat overheden samen met hen beleid maken en uitvoeren. Onze klanten zijn groot en klein en komen uit heel Nederland. Zo werken we voor alle ministeries, voor provincies en waterschappen en voor tientallen gemeenten zoals voor de G4-steden, Apeldoorn, Dordrecht, Oss, Schiedam en Waterland. Ook doen we opdrachten voor koepelorganisaties zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, het Nederlands Genootschap van Burgemeesters en de Vereniging van Gemeentesecretarissen. 

De afgelopen jaren dachten we onder meer over prioriteiten voor het sociaal domein; argumenten voor en tegen het scheiden van afval; factoren voor stedelijke economische groei, overheidsfalen; inzichtelijke begrotingen en grote opgaven als de energietransitie; de Omgevingswet en gemeentelijke herindelingen.

Concretiseren coalitieakkoord

In juni 2018 sloten vier politieke partijen een coalitieakkoord voor de gemeente Almelo. De gemeente vroeg De Argumentenfabriek het akkoord uit te werken in vijf programma’s met heldere doelen.

Samen met interne en externe belanghebbenden, zoals ondernemers en maatschappelijke organisaties, beantwoordden we hiertoe de volgende vragen:
• Wat zijn per programma de belangrijkste trends?
• Wat zijn per programma de strategische doelen?
• Hoe meten we of we de doelen bereiken?
• Wie doet wat om de doelen te bereiken?

Voor dit project maakten we gebruik van de Doelenladder als denkgereedschap. Het resultaat: een compact en helder overzicht van de vijf programma’s waarmee de partijen in de stad direct aan de slag konden. En waarmee de gemeenteraad en inwoners het college kunnen controleren op het bereiken van de doelen.

 

Concretiseren coalitieakkoord gemeente Almelo

 

Strategisch positie kiezen in de energietransitie

Welke strategische rollen wil je als gemeente innemen in de energietransitie? Wat valt er te kiezen? En hoe kun je hier gestructureerd over nadenken? Met een tiental gemeenten dachten we na over deze vragen. De antwoorden bundelden we in een wegwijzer voor gemeenten.

Energietransitie gemeenten

De wegwijzer biedt gemeenten handvatten om stap voor stap tot weloverwogen keuzes te komen. Bijvoorbeeld over welke positie je als gemeente inneemt op het speelveld van hernieuwbare energieopwekking. Of over welke afwegingen je als gemeente kunt maken over het al dan niet combineren van energie- en andere maatschappelijke doelen. Stuk voor stuk ingewikkelde vraagstukken met vele betrokkenen. Tien gemeenten – Assen, Bronckhorst, Enschede, Hilversum, Nijmegen, Schiedam, Tilburg, Venlo, Westland en Zaanstad – bundelden hun denkkracht om deze vraagstukken te doorgronden. Met als doel: weloverwogen en strategisch positie kiezen in de energietransitie.

Volksvertegenwoordigers in positie bij de Regionale Energietransitie

Gemeenten, provincies en waterschappen hebben vanuit het Klimaatakkoord de verantwoordelijkheid om in dertig regio’s verspreid over Nederland energiestrategieën op te stellen. Een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft de plannen van de regio voor een duurzame elektriciteits- en warmtevoorziening. In opdracht van Democratie in Actie en de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden brachten we voor volksvertegenwoordigers compact en helder in kaart wat een RES is en hoe partijen hier regionaal en nationaal aan samenwerken. Ook maakten we op drie afzonderlijke kaarten concreet welke rollen raadsleden, Provinciale Statenleden en AB-leden van waterschappen spelen bij het opstellen van een RES. Het resultaat voor onze volksvertegenwoordigers: overzicht van een complex vraagstuk en concrete handvatten voor het vervullen van hun rollen.

Paradigma's in het sociaal domein

“Onder stoom en kokend water”, zoals een van de betrokkenen het omschrijft, “heeft het vorige kabinet drie grote decentralisaties doorge­voerd”. De Rijksoverheid hevelde taken, geld en verantwoordelijkheden over naar gemeenten op de terreinen werk en inkomen (de Participa­tiewet), de zorg voor kinderen en hun ouders (de Jeugdwet) en de ondersteuning van burgers (de Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015).

Gemeenten kregen van twee afzenders drie verschillende wetten aangereikt, met het vriendelijke verzoek deze uit te voeren als onder­deel van het ‘sociaal domein’. De gemeente, die als overheid het dichtst bij de burger staat, zou het best in staat moeten zijn om de afzonder­lijke beleidsterreinen daar waar nodig keurig op elkaar af te stemmen tot ‘integraal beleid’.

De gemeenten doen hun best, maar lopen in de praktijk tegen allerlei belemmeringen aan die dat integrale werken lastig realiseerbaar maken. Deze belemmeringen zijn er in allerlei soorten en smaken. Voor het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) verkenden we een van deze belemmeringen.

De interdepartementale denktank ‘Paradigma’s in het sociaal domein’ ging onder leiding van ons op zoek naar beelden over mens, overheid en maatschappij in de Participatiewet, Jeugdwet en Wmo. Waar zitten de wettenmakers op één lijn en waar schuurt het? Wat gebeurt er als je de Participatiewet zou schrijven vanuit het Wmo-paradigma en andersom? En wat is de impact op de uitvoering? 

“Als je het doorhebt, dan ga je het zien,” reageerde Bernard ter Haar, directeur-generaal (SZW) tijdens de presentatie van het resultaat, het kaartenboek Paradigma’s in het sociaal domein. “Door je bewust te zijn van de bril waardoor een wet geschreven is, kun je beter uitzoeken hoe de wet de uitvoeringspraktijk helpt of belemmert”. De zoektocht levert veel dezelfde, maar ook tegenstrijdige beelden op over mens, overheid en maatschappij. Met het kaartenboek krijgen mensen beter inzicht in waarom gemeenten de wetten verschillend uitvoeren. En kunnen mensen kijken waar morgelijke oplossingen liggen.

 

Paradigma's sociaal domein

Keuzeverkenning gemeente Den Helder

 

 

undefined

Den Helder moest enkele miljoenen euro’s gaan bezuinigen voor een sluitende begroting. Naast de inhoudelijke zoektocht stond ook de ambtelijke en bestuurlijke dynamiek besluitvorming hierover in de weg. In opdracht van de gemeenteraad én het college, heeft De Argumentenfabriek Den Helder geholpen om door middel van een keuzeverkenning tot besluiten te komen, op basis van gezamenlijk inzicht en vertrouwen.

Eerst hebben we ambtelijk in mini-sessies per begrotingsprogramma alle potentiële bezuinigingsmaatregelen verkend. Met open vizier, zonder taboes en zonder uitspraken te doen over de wenselijkheid van maatregelen. Met als resultaat een heldere analyse van alle mogelijkheden plus betrokkenheid van de ambtenaren bij het bezuinigingsvraagstuk.

Vervolgens hebben we met de gemeenteraad vier informele sessies gehouden. Het doel was om te oefenen in het nadenken over bezuinigingen, los van standpunten en besluitvorming. Raadsleden hebben in gemixte groepen verkend wat de keuzes zijn voor het bezuinigen op, bijvoorbeeld, de bijstand. Welk logisch pakket is er te maken? Wat zijn argumenten voor en tegen? Ambtenaren waren voor elk onderwerp aanwezig ter toelichting. De overzichten met bezuinigingsmaatregelen, die zij met De Argumentenfabriek hadden opgesteld, lagen op tafel.

Het resultaat in een notendop: een forse kennissprong bij raadsleden, een versterkte relatie tussen raadsleden en ambtenaren en de uitgesproken wens om vraagstukken in de toekomst meer inhoudelijk te bespreken.

Ook konden raad en college het snel eens worden over een sluitende meerjarenbegroting.

 

Met wie kan ik contact opnemen?

Dries Bartelink is verantwoordelijk voor ons openbaar bestuurswerk. Hij heeft ruime ervaring in het openbaar bestuur, onder meer als strategisch adviseur bij het ministerie van Economische Zaken, bestuursadviseur bij de gemeente Amsterdam en als raadslid in Naarden. Naast zijn werk bij De Argumentenfabriek is Dries momenteel voorzitter van de Rekenkamercommissie van de gemeente Haarlemmermeer.

Sara Blink is een zeer ervaren denkbegeleider en projectleider met een achtergrond in internationale betrekkingen. Ze richt zich als senior Openbaar bestuur op projecten bij gemeenten en provincies. Ook is Sara binnen de fabriek dé specialist op het gebied van vraagstukken over voedsel.

Heb je een vraagstuk, wil je eens samen nadenken over wat De Argumentenfabriek voor je kan betekenen of ben je nieuwsgierig naar wat we doen? Neem dan vooral contact met ons op, we praten graag met je verder.